Bhagavad-gītā As It Is • Ch 11

TEXT 10-11

The Universal Form

अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम् ।
अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम् ॥१०॥
दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम् ।
सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम् ॥११॥
aneka-vaktra-nayanam anekādbhuta-darśanam aneka-divyābharaṇaṁ divyānekodyatāyudham divya-mālyāmbara-dharaṁ divya-gandhānulepanam sarvāścarya-mayaṁ devam anantaṁ viśvato-mukham

Synonymsशब्दार्थ• Word-for-Word Analysis• प्रत्येक शब्द का अर्थ

aneka — various; vaktra — mouths; nayanam — eyes; aneka — various; adbhuta — wonderful; darśanam — sight; aneka — many; divya — divine; ābharaṇam — ornaments; divya — divine; aneka — various; udyata — uplifted; āyudham — weapons; divya — divine; mālya — garlands; ambara-dharam — covered with the dresses; divya — divine; gandha — fragrance; anulepanam — smeared; sarva — all; aścaryamayam — wonderful; devam — shining; anantam — unlimited; viśvataḥ-mukham — all-pervading.
अनेक — कई; वक्त्र — मुख; नवनम् — नेत्र; अनेक — अनेक; अद्भुत — विचित्र; दर्शनम् — दिशी; अनेक — अनेक; दिव्य — दिव्य,अलौकिक; आभरणम् — आभूषण; दिव्य — दैवी; अनेक — विविध; उद्यत — उठाये हुए; आयुधम् — हथियार; दिव्य — दिव्य; माल्य — मालाएँ; अम्बर — वस्त्र; धरम् — धारण किये; दिव्य — दिव्य; गन्ध — सुगन्धियाँ; अनुलेपनम् — लगी थीं; सर्व — समस्त; आश्र्चर्य-मयम् — आश्चर्यपूर्ण; देवम् — प्रकाशयुक्त; अनन्तम् — असीम; विश्र्वतः-मुखम् — सर्वव्यापी |.

Translationअनुवाद

Arjuna saw in that universal form unlimited mouths and unlimited eyes. It was all wondrous. The form was decorated with divine, dazzling ornaments and arrayed in many garbs. He was garlanded gloriously, and there were many scents smeared over His body. All was magnificent, all-expanding, unlimited. This was seen by Arjuna.

अर्जुन ने इस विश्र्वरूप में असंख्य मुख, असंख्य नेत्र तथा असंख्य आश्चर्यमय दृश्य देखे | यह रूप अनेक दैवी आभुषणों से अलंकृत था और अनेक दैवी हथियार उठाये हुए था | यह दैवी मालाएँ तथा वस्त्र धारण किये थे और उस पर अनके दिव्य सुगन्धियाँ लगी थीं | सब कुछ आश्चर्यमय, तेजमय, असीम तथा सर्वत्र व्याप्त था |

Purportतात्पर्य

These two verses indicate that there is no limit to the hands, mouths, legs, etc., of the Lord. These manifestations are distributed throughout the universe and are unlimited. By the grace of the Lord, Arjuna could see them while sitting in one place. That is due to the inconceivable potency of Kṛṣṇa.

इस दोनों श्लोकों में अनेक शब्द बारम्बार प्रयोग हुआ है, जो यह सूचित करता है की अर्जुन जिस रूप को देख रहा था उसके हाथों, मुखों, पाँवों कि कोई सीमा ण थी | ये रूप सारे ब्रह्माण्ड में फैले हुए थे, किन्तु भगवत्कृपा से अर्जुन उन्हें एक स्थान पर बैठे-बैठे देख रहा था | यह सब कृष्ण की अचिन्त्य शक्ति के कारण था |